UPSURGE – co wiemy po wdrożeniu? Zielone przystanki i miejska oaza w służbie klimatu

Zieleń jako odpowiedź na zmiany klimatu – tak w skrócie można opisać projekt UPSURGE w Katowicach. Cztery zielone przystanki autobusowe oraz zielona oaza na Rynku to nie tylko estetyczne uzupełnienie miasta, ale przede wszystkim modelowe rozwiązania oparte na przyrodzie, mające przeciwdziałać skutkom zmian klimatu i poprawiać jakość życia mieszkańców.

Natura zamiast betonu – założenia projektu UPSURGE

Projekt UPSURGE zakłada tworzenie rozwiązań inspirowanych przyrodą, wykorzystujących naturalne procesy do ograniczania negatywnych skutków ocieplenia klimatu. Działanie to realizuje Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych, który zaprosił do współpracy miasto Katowice. Wykonawcą zadania został Zakład Zieleni Miejskiej. W ramach prac powstały cztery zielone przystanki oraz zielona oaza na Rynku. Wszystkie lokalizacje zostały obsadzone starannie dobraną roślinnością i wyposażone w czujniki mierzące jakość powietrza, temperaturę oraz poziom hałasu.

– Projekt jest dla nas bardzo istotnym działaniem ze względów ekologicznych. Dzięki korzystaniu z rozwiązań naturalnych chcemy poprawić jakość życia mieszkanek i mieszkańców oraz sprawić, że przestrzeń wokół nich będzie bardziej przyjazna. Większa liczba roślin na przystankach nie tylko cieszy oko, ale przede wszystkim poprawia jakość powietrza i obniża temperaturę. Uczestnictwo w tym międzynarodowym projekcie to dla naszego miasta duże wyróżnienie. Dzięki niemu możemy podkreślić naszą rolę lidera zrównoważonego rozwoju w regionie, a także pokazać, że szukamy innowacyjnych i skutecznych rozwiązań współczesnych wyzwań – podkreśla Magdalena Biela, zastępca dyrektora Zakładu Zieleni Miejskiej.

Międzynarodowa współpraca i lokalne konsultacje

UPSURGE to projekt o europejskim zasięgu. Oprócz Katowic biorą w nim udział m.in. Belfast, Breda, Budapeszt i Maribor, a także instytucje naukowe, firmy oraz organizacje pozarządowe z 13 krajów Europy.

Mieszkańcy Katowic aktywnie uczestniczyli w projektowaniu. Ważnym elementem realizacji były konsultacje społeczne, które odbywały się latem 2022 r. oraz przez cały 2023 r. Dla każdej lokalizacji odbyły się po trzy spotkania – na pierwszym przedstawiano projekt koncepcyjny, na drugim plany i omawiano poprawki, a na trzecim finalny projekt. W 2024 r. wyłoniono wykonawcę i rozpoczęto prace zakończone pod koniec roku. Zielone przystanki rozpoczęły regularne pomiary na początku 2025 r.

Zielone przystanki w miejscach „wysp ciepła”

Do projektu wybrano lokalizacje, które wcześniej identyfikowano jako tzw. miejskie wyspy ciepła, czyli miejsca o ponadprzeciętnie wysokich temperaturach. Zielonymi przystankami zostały przystanki autobusowe Ochojec Szpital, Katowice Jagiellońska oraz w dwa znajdujące się przy ul. Chorzowskiej – Dąb Kościół i Park Śląski Ogród Zoologiczny.  Dodatkowo zazieleniono miniskwer na Rynku, przed dawną siedzibą Muzeum Śląskiego.

Rośliny do zadań specjalnych

Dobór roślin nie był przypadkowy. Wyselekcjonowano gatunki, które wychwytują zanieczyszczenia, wymagają mniej wody i pielęgnacji, są odporne na trudne warunki miejskie, zmiany temperatur oraz zasolenie.

Dzięki temu rozwiązania są nie tylko ekologiczne, ale również generują mniejsze koszty utrzymania. Wśród nasadzeń znalazły się m.in. grab pospolity, sosna kosodrzewina oraz piwonia ogrodowa.

Oczywiście zielone przystanki to niejedyne działanie podejmowane przez Zakład Zieleni Miejskiej, aby poprawić jakość powietrza w mieście. Co roku pracownicy sadzą nowe drzewa – w 2025 r. pojawiło się ich ponad 460, a oprócz tego tysiące krzew, bylin i kwiatów. Wpływa to na zwiększenie bioróżnorodności w mieście. Oprócz tego pracownicy dbają także o rozwój i utrzymanie parków, skwerów oraz innych terenów zielonych, a także realizują projekty zazieleniania ulic.

Dane, które pomogą miastom przyszłości

Każda z lokalizacji została wyposażona w urządzenia monitorujące. Zebrane dane posłużą do opracowania skutecznych rozwiązań ograniczających zanieczyszczenie powietrza i hałas, a także do poprawy komfortu życia w miastach.

Na przystankach w Ochojcu i przy ul. Jagiellońskiej mierzone są m.in. temperatura, wilgotność, skład powietrza oraz natężenie hałasu. Na Rynku i przy ul. Chorzowskiej działają dodatkowo stacje pogodowe, które rejestrują prędkość wiatru, ciśnienie, opady oraz promieniowanie.

Projekt UPSURGE „Wzmocnienie wdrażania w miastach rozwiązań opartych na przyrodzie w ramach utworzonego Europejskiego Przewodnika Odnowy Miejskiej” jest współfinansowany z programu Horyzont 2020, nr umowy grantowej 101003818. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej upsurge-project.eu. Łączny koszt realizacji inwestycji wyniósł prawie 2 mln zł, z czego 1,5 mln zł pochodziło z dofinansowania unijnego.